پنجشنبه, 3 خرداد 1397 - Thursday 24th May 2018

آیین گله داری عشایر ایل سنگسری در مراتع زمستانی

نسخه مناسب چاپارسال به دوستان
آیین های عشایر سنگسری؛
آیین گله داری عشایر ایل سنگسری در مراتع زمستانی
عشایر سنگسری گله های خود را در زمان قشلاق، به اردوگاه زمستانی که «پلومال» نام دارد می برند و به مدت پنج ماه در آنجا نگهداری می کنند.

به گزارش خبرنگار نیزوا، عشایر سنگسری از جمله عشایر نیمه کوچنده کشور می باشند که خواستگاه آنان شهرستان مهدیشهر است. عشایر سنگسری آیین های خاص و منحصر به فردی چه در سبک زندگی و چه در آیین گله داری دارند که در کشور بی نظیر است. آیین گله داری آنان در فصل تابستان که عشایر به همراه دام هایشان در ییلاق به سر می برند و در فصل زمستان که دام ها در قشلاق یا کویر هستند، متفاوت است که در این گزارش به آیین گله داری در مراتع زمستانی می پردازیم.

مسیر کوچ گله داران ایل سنگسری در یازده استان کشور کشیده شده است و فاصله شرقی ترین نقطه قلمرو تا غربی ترین آن به بیش از 750 کیلومتر می رسد که برخی گله ها با احتساب مسیر رفت و برگشت سالانه 1500 کیلومتر مسیر را طی می کنند. برخی رمه های گوسفند، مسافتی تقریبا به طول 180 کیلومتر و به عرض 15 کیلومتر در کنار هم به طرف کویر حرکت می کنند.

دام ها در روزای آخر آبان ماه به کویر می رسند. هر رمه به اردوگاه زمستانی خود که «پلومال» نام دارد برده می شوند و به مدت پنج ماه در آنجا از آنها نگهداری می شود. هر «پلومال»مجموعه ای شامل یک مرکز که دارای چند آغل برای حفاظت و نگهداری دام ها در فصل سرد زمستان، یک اتاق کوچک به نام «میردکه» یا خانه مردها و چراگاهی به وسعت تقریبا 10 کیلومتر در 10 کیلومتر مربع می باشد.

هر آغل گوسفند گنجایش حدود 400 راس گوسفند را دارد. اطراف آغل دیوارهای کوتاهی کشیده شده است، سقف آن را که بر روی ستون هایی از چوب قرار گرفته با بوته خار و خاشاک و مقدار قابل توجهی از کود گوسفندان می پوشانند. در کنار آغل بزرگ و در داخل آن آغل کوچکی که «دستچال» نامیده می شود، برای نگهداری بره و بزغاله ای که تازه زائیده شده و قدرت راه رفتن و زندگی در بین مادران خود را ندارد، ساخته شده است.

چوپانان دام ها را صبح زود، به قصد چرا از آغل بیرون می کنند و به طرف چراگاه حرکت می دهند و طوری حرکت می کنند که تقریبا هنگام ظهر به آخر محدوده چراگاه که «سراشگه» نامیده می شود، برسند. در این حالت یک یا دو نفر همراه گوسفندان هستند که یکی از آنها« مَس رَفِق» یا «مَس کُرد» و به دیگری «کَس رفق» یا « کَس کُرد» می گویند. دام ها عصر به طرف آغل حرکت داده می شوند و وقتی داخل آغل کردند. درب آغل را می بندند. اگر علف صحرا آن قدر بوده باشد که دام ها سیر شده باشند دیگر خوراک و علوفه اضافه به آنها داده نمی شود و اگر صحرا خشک و کم علف باشد، چوپانان مجبورند کاه و یونجه و جو به اندازه مناسب تهیه کرده و به گوسفندان بدهند.

فصل زایش گوسفندان از حدود اوایل بهمن ماه شروع می شود و تا اواخر بهمن خاتمه می یابد. زایمان دام ها خارج از این محدوده زمانی نیز به ندرت ادامه پیدا کرده که به آن «خالَک زِه» می گویند و تا زمان کوچ بهاره ادامه دارد.

در اواسط این مدت که زائیدن دام ها به اوج خود می رسد و به زبان محلی به آن «شَشا» گفته می شود، بر تعداد این عده برای هر 400 راس گوسفند یک نفر اضافه می شود. در این موقع به واسطه عدم توانایی بره و بزغاله در پیدا نمودن مادر خود، چوپانان مجبورند هر بره یا بزغاله را گرفته و مادرشان را بشناسانند و به عبارتی تحویل مادرشان دهند. پس از خوردن شیر بره و بزغاله ها را دوباره از مادرشان جدا می کنند تا در آغل کوچک  «دستچال»نگهداری کنند.

این عمل نیز مستلزم مهارتی خاص می باشد و چه سا اشخاص در انجام این کار که «سُونا» گفته می شود به واسطه کمی حافظه عاجز می مانند زیرا که چوپان « سوناگر» باید کسی باشد که مادر هر بره یا بزغاله را بشناسد و در موقع زایمان آن را با هر علامتی که دارد به خاطر بسپارد تا در موقع شیر دادن بره و بزغاله دچار مشکل نشود.

در واقع اگر بره یا بزغاله را به غیر از مادر جلوی دام های دیگر رها کنند، گوسفندان از شیر دادن به آنها امتناع نموده و بره و بزغاله غریبه را از خود دور می کنند و ناخواسته موجب گرسنگی و مرگ آنها می شوند.

این گونه اعمال«سُونا» زیاد طول نمی کشد و بستگی به مقدار کمی یا فراوانی علف و سبز شدن صحرا دارد و معمولا 15 تا 20 روز زمان می برد تا بره و بزغاله توانایی همراهی با مادر خود را پیدا کند و پس از کسب توانایی حرکت کردن، این بزغاله ها و بره ها را با گله مخلوط کرده و به چرا می برند. این عمل مخلوط کردن را « وَراپی» می گویند.

حسن پاکزادیان

انتهای پیام/

پایگاه خبری تحلیلی نیزوا شهرستان مهدیشهر 

دیدگاه‌ها

ارسال نظر جدید ( فیلدهای ستاره دار اجباری و بقیه فیلدها اختیاری می باشد )

محتوای این فیلد خصوصی است و به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.
کد امنیتی
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.
کپی رایت


راهنمای خرید خودروی دست دوم
فرش کاشان
دکل منوپل
آخرین اخبار ایران و جهان
دانلود رایگان فیلم و نرم افزار
طراحی حرفه ای سایت
سامانه پیام کوتاه رایگان