يكشنبه, 29 مرداد 1396 - Sunday 20th August 2017

چهار اثر میراث فرهنگی مهدیشهر که ثبت ملی شدند را بیشتر بشناسیم

نسخه مناسب چاپارسال به دوستان
چهار اثر میراث فرهنگی مهدیشهر که ثبت ملی شدند را بیشتر بشناسیم
برای آشنایی بیشتر با ویژگی های منحصر به فرد چهار میراث ناملموس مهدیشهر که اخیرا ثبت ملی شده، به معرفی بیشتر آنها می پردازیم.

به گزارش خبرنگار نیزوا، مردم مهدیشهر که عشایری از ایل سنگسری هستند، میراث فرهنگی غنی و کهنی را از نیاکان خود به ارث برده و در طول سالیان متمادی همچنان آن را حفظ کرده اند. ثبت ملی این میراث های ملموس و ناملموس فرهنگی خواسته مردم هر قوم و منطقه ای است تا ضمن نشان دادن غنای فرهنگی خود، برای حفظ آن کوشش بیشتری صورت گیرد. میراث هایی فرهنگی مهدیشهر نیز که در فهرست ثبت ملی قرار دارند کم نیستند. بسیاری از این میراث ها تاکنون ثبت ملی شده اند و بسیاری نیز با تلاش فرهنگ دوستان و مسئولین شهرستان در نوبت ثبت قرار دارند که اخیرا نیز 4 اثر میراث فرهنگی ناملموس مهدیشهر به ثبت ملی رسیده است. 

به گفته ارگی فرماندار مهدیشهر، این 4 اثر شامل «مهارت دوخت سنتی کژین‌شئوی (پیراهن بلند ابریشمی) بانوان سنگسری» به ‌شماره 1366 ، «آرشه، مهارت سنتی تهیه پنیر» به‌ شماره 1367 ، «کارتی(کت‌وشلوار با بالاپوش سنتی مردان سنگسری)» به‌ شماره 1368 و «زبان سنگسری» به ‌شماره 1397 می باشد که در فهرست آثار ملی میراث فرهنگی ناملموس کشور به ثبت رسید.

اما اینکه این میراث های ناملموس مهدیشهر چیست و چه ویژگی های منحصر به فردی دارند به معرفی بیشتر آنها می پردازیم.

مهارت دوخت سنتی کژین شِوی

ایل وندان سنگسری پوشاک مخصوص خود را داشتند. مهمترین لباس زنان سنگسری پیراهن بود که به آن «کژین شِوی» می گویند. این لباس که بلند بود تن پوش اصلی زنان در مراسمات عروسی و مجالس به شمار می رفت و در سر دست و قسمت پایینی دامن سوزن دوزی شده و زیبایی خاصی به لباس می بخشید. 

سوزن دوزی و یا «ساخته»هایی که بر روی این لباس ها انجام می گرفت بسیار کار سخت و ظریفی با نقش مایه خاصی بوده که هنرمندی و سلیقه زنان سنگسری را نشان می داد.

بسیاری از نقش های بکار رفته در هنر سوزن دوزی ایل سنگسر بر گرفته از باورهای مذهبی پیشینیان دارد که ابتدا بصورت هدفمند مورد استفاده قرار می گرفته است و امروزه به عنوان طرحی سنتی بر روی پارچه های ساده و تک رنگ نقش می بندد.

زنان سنگسری برای اینکه به لباس خود طرح و نقش جذابی بدهند با ظرافت و هنرمندی خاصی بر روی پارچه های لباس با نخ های رنگی و شاد سوزن دوزی یا «ساخته» زده و نقش مایه های خاصی را طرح می زدند.

این سوزن دوزی نه تنها نمای لباس را بسیار زیبا و شکیل می کرد بلکه نمونه آن را در هیچ کجا نمی توان یافت و بر اساس همین سوزن دوزی است که لباس محلی سنگسری ها را خاص و منحصر به فرد کرده است.

کارتی

لباس اصلی مردان که در مجالس استفاده می شد مثل سایر مناطق کت و شلوار بود اما جنس و نوع کت و شلوار مردان سنگسری فرق می کرد و از جنس پشم گوسفند بود که به آن «کارتی» می گفتند.

به علت اینکه عشایر سنگسری دامدار بودند و گوسفند داشتند، وقتی پشم های گوسفندان را می چیدند آن را ذخیره کرده و در زمانی مناسب پشم ها را ریسیده و به نخ تبدیل می کردند. سپس نخ ها را بافته از آن پارچه تهیه می کردند که به جنس آن کارتی می گفتند.

پارچه هایی که از پشم بافته می شد دیگر نیاز به رنگ کردن نداشت و به همان رنگ پشمی که از گوسفند گرفته بودند باقی می ماند وبا توجه به خودرنگ بودن لباس رنگ خاص و متفاوتی داشت.  

این پارچه های پشمی که در زمستان ها گرم و تابستان ها خنک بود، فرمی سفت و سخت داشت و مناسب برای کت و شلوار مردانه بود. در حقیقت   تمام مراحل تهیه لباس از ابتدای پشم چینی تا انتهای دوخت و آماده شدن لباس توسط خود سنگسری ها انجام می شد.

آرشه، مهارت سنتی تهیه پنیر

آرشه که نوعی فراورده شیری عشایر سنگسری است مهم ترین  محصولی است که در هیچ جای جهان نمونه مشابه آن دیده نشده است.  تهیه آرشه کار بسیار ظریف و مستلزم وقت است. آرشه در واقع تفت دادن نوعی پنیر است که بعد از سرخ شدن رنگ، بو، مزه و قوام آن به کلی تغییر می کند.

روش تهیه آرشه به این صورت است که پنیر تازه را در دیگی بزرگ می ریزند و روی اجاق مخصوص که در ییلاقات به آن « آرشه کل » گویند می گذارند و با تنظیم آتش زیر دیگ،با یک قاشق بزرگ چوبی که «کلیز» نام دارد دو نفر به نوبت آن را به آرامی به هم می زنند تا به صورت خمیر درآید.

 پس از کمی تفت دادن، زرد چوبه به آن می افزایند. این خمیر به تدریج غلیظ می شود و روغن می اندازد. این روغن به « مامای ووهو» معروف است و ماده روغن انداخته را «همیره» می نامند که مدت 3 تا 4 روز قابل نگهداری است. بعد از اینکه روغن اضافه از ماده داخل دیگ را جدا کرده و می گیرند، دوباره هم می زنند تا روغن باقیمانده جذب ماده شود و آنقدر مواد را با کلیز به دیواره دیگ می زنند تا نرم شود سپس هم زدن را همان طور ادامه می دهند تا کاملا سرخ شود که محصول نهایی به دست آمده آرشه نام دارد.

زبان سنگسری

زبان مادری مردم مهدیشهر سنگسری است. بسیاری از زبان های محلی در کشور هستند که از زبان فارسی نیز غنی ترند که از جمله آن می توان زبان سنگسری را نام برد که ویژگی های خاصی که دارد آن را غنی کرده است.

زبان شناسان با توجه به برخی منابع، زبان سنگسری را مستقلا عضوی از گروه  زبانهای شاخهٔ شمال‌ غربی ایرانی که خود شاخه ‌ای از زبانهای هندو ایرانی و آن نیزبه نوبه خود شاخه ‌ای از زبانهای هند و اروپایی است می دانند. البته عده ای از زبان شناسان زبان سنگسری را با زبان سمنانی، سرخه ای، شهمیرزادی و لاسگردی نزدیک و شباهت هایی خاص  ومشترکی  در آن می بینند. 

عده کثیری معتقدند زبان سنگسری در موارد عدیده ای شباهت زیادی به خوارزمی قدیم دارد. برای مثال در تقویم سنگسری " نو سال" همان است که در تقویم  سعد قدیم به نام نوسرد و در تقویم خوارزم آن روزگار به نام (ناوسارجی) خوانده می‌شده است.

در زبان سنگسری حالات مونث و مذکر بودن اشخاص و اشیاء حفظ شده و مثلاً کلیه جانوران مذکر یا مؤنث، از نظر دستور زبان سنگسری مؤنث به شمار می‌آیند و کلیه موجودات غیر آنها را مذکر می‌دانند و سوم شخص مفرد نیز از نظر تذکیر و تأنیث متفاوت است.

در سوم اسفند ماه 95 که به مناسبت روز جهانی زبان مادری، همایش تخصصی زبان سنگسری در مهدیشهر برگزار شد، سنگسری زبانان با امضای طوماری خواستار ثبت ملی این زبان مادری کهن و غنی شدند که اخیرا سازمان میراث فرهنگی با ثبت زبان سنگسری به همراه چند اثر دیگر در شهرستان مهدیشهر، این خواسته مردم مهدیشهر را محقق کرد.

انتهای پیام/

پایگاه خبری تحلیلی نیزوا شهرستان مهدیشهر  

دیدگاه‌ها

ارسال نظر جدید ( فیلدهای ستاره دار اجباری و بقیه فیلدها اختیاری می باشد )

محتوای این فیلد خصوصی است و به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.
کد امنیتی
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.
کپی رایت