يكشنبه, 30 مهر 1396 - Sunday 22nd October 2017

هنر را به دست باید داد نه به ماشین

نسخه مناسب چاپارسال به دوستان
نگاهی به صنعت فرش دستباف مهدیشهر / بخش اول
هنر را به دست باید داد نه به ماشین
فرش دستباف مهدیشهر مستحکم ترین فرش دستباف جهان ، رونق فرش دستباف مهدیشهر در گروه حمایت مالی دولت از بافندگان و انتقاد از مرگ تدریجی هنر فرش بافی، از مهمترین سخنانی است که در سلسله گزارشات نگاهی به صنعت فرش دستباف مهدیشهر به سمع و نظرتان خواهد رسید .

به گزارش پایگاه خبری نیزوا،فرش دستباف مهدیشهر به خاطر مزیت های خاصی که داراست آن را نسبت به سایر فرش های دستباف متمایز کرده است و شاید گزاف نباشد که بگوییم فرش دستباف مهدیشهر مستحکم ترین نوع فرش شناخته شده در جهان می باشد و آنگونه که از گفتار کارشناسان فرش برمی آید به خاطر همین استحکام به فرش آهنین معروف شده است . در اینجا جا دارد برای شناخت بیشتر این هنر و فرهنگ اصیل این مرز و بوم به بررسی بیشتر ویژگیهای فرش دستبافی بپردازیم که در استان سمنان حرف اول را می زند . آری صحبت از فرش دستباف و هنر فرش بافی در مهدیشهر است . اگر چه تاریخچه بافت فرش در مهدیشهر با مناطق دیگر برابری نمی کند اما همان ویژگی های منحصر به فردی که دارد ما را بر آن داشت تا با گفتگو با کارشناسان و صاحب نظران فرش و مسئولین مربوطه بیشتر به جایگاه آن در استان بپردازیم .

سید رشید کسائیان کارشناس فرش دستباف مهدیشهر در خصوص قدمت فرش مهدیشهر می گوید : قدمت هنر فرش بافی در مهدیشهر تقریبا به دوران صفویه برمی گردد البته قبل از این دوران اطلاعی نداریم که فرش بافی در مهدیشهر بوده یا نه اما در حد گفتار شنیده شده که فرش بافی در قبل از این دوران هم بوده است ولی چون مکتوب نشده و تاریخی در این خصوص در دست نیست نمی توان به آن استناد کرد ولی اززمان صفویه به بعد چون منطقه عشایر بوده و به دورو اطراف سفر می کردند از اصفهان و قم و کاشان نقشه هایی وارد این منطقه شده و فرش هایی بافته شده که در حال حاضر نیز این فرش ها وجود دارد .

 

 

کسائیان ادامه داد: در زمانی که فرش بافی در اینجا باب می شود اوایلش بافندگان ذهنی بافت می بافتند یعنی بستگی به خلاقیت بافنده شکل یک بز یا گل را در ذهنشان ترسیم کرده و آن را نقش می زدند و می بافتند و بعد از ذهنی بافت ها نقاش هایی در سطح ابتدایی آمدند و طرح هایی را نقاشی کردند که برخی از این فرش ها فروخته و صادر شده و برخی نیز هنوز در داخل خانه های مهدیشهری ها وجود دارد که از گذشته به یادگار مانده است.

وی اضافه کرد:البته فرش های سنگسری قطعا در موزه ها هم یافت می شود اما چون از نقشه های قم و کاشان استفاده می شده و خود اینجا طرح و نقشه نداشته شاید فرش های بافت مهدیشهربه نام آن مناطق ثبت شده باشد . همچنین یک سری فرش های خود رنگ ( فرش هایی که از پشم گوسفند بدون اینکه هیچ رنگی بزنند بافته می شد) که در دوران صفویه  بافته می شده الان در خیلی از خانه ها موجود است .

این کارشناس در خصوص خودرنگ ها نیز گفت :خودرنگ ها تقریبا 6 رنگ اصلی ثابت از پشم گوسفندهای سنگسری بوده است . سفید، سیاه، شیوا،سیاه کبود،موشی و قهوه ای از جمله این رنگهاست که ذهنی بافت ها اکثرا با این نخ هایی خود رنگی که از پشم  گوسفندان خود می ریسدند بافته می شد . بعد از آن دست رنگهای طبیعی در این منطقه رواج پیدا کرد و نخ ها را خودشان با رنگ های طبیعی و گیاهی رنگ می کردند و وقتی صنعت به کار آمد دیگر این نوع رنگرزی به خاطر مقرون به صرفه نبودن کنار رفت . و تقریبا باید گفت که از این نوع شیوه رنگرزی باید خداحافظی کرد .

وی با اشاره به تفاوت بافت فرش مهدیشهر با مناطق دیگر  افزود : تفاوت اصلی در نوع قلاب زدن آن است و نه ترکی است و نه فارسی است .

گره ترکی آن گره ای است که نخ عقب را با قلاب می گیرند و این نخ از زیر میآید گره می خورد و رد می شود . گره فارسی هم  فقط نخ عقب را می گیرند و دیگر گره نمی زنند و در جلو آن را رها می کنند و این پود است که آن بافت را نگه می دارد . ولی ما ترکیبی از این دو نوع بافت را داریم یعنی هم نخ عقب را می گیریم و هم گره کور می زنیم و پود می زنیم . در فارس بافت و ترک بافت آن چه نخ را نگه می دارد پود آن است ولی در نوع بافت مهدیشهر اگر پود هم نزنیم گره باز نمی شود .

 

کسائیان تصریح کرد: تفاوت دیگر بافت فرش مهدیشهر در دفینه ای است که می زنند که به خاطر گره و پودی که می زدند و کوبی که می دادند یک زمانی این به فرش های آهنین معروف بود.  

وی خاطر نشان کرد: تفاوت دار ما هم به این صورت است که دار ما گردان است ولی در جاهای دیگر مثل تبریز دارشان را پایه کشی می کنند و پایین می چرخد یعنی از آن بالا چله را ول می کنند و هر چه که بافته شده در پایین مثل پارچه جمع می شود ولی برای ما چله دور دار می گردد .

دار قالی این منطقه و نوع گره ما ترک است و نقشه ما از سبک فارس است که ترکیبی از فارس بافت و ترک بافت می شود که در جاهای دیگر این نوع بافت مشاهده نمی شود و منحصر به همین منطقه است. 

وی در خصوص سایز و قواره فرش ها هم گفت : در اوایل فرش بافی در مهدیشهر و شاید سایر مناطق قواره فرش ها  بر اساس خود نیازی بافته می شد یعنی قواره ها را بر اساس نیاز خود و بسته به نوع معماری که داشتند اندازه فرش ها را بر اساس آن تنظیم کرده و می بافتند طوری که تمام فضای مورد نظر اتاق یا فضاهای دیگر را بپوشاند . و یا پرده می بافتند و بین دو اتاق آویزان می کردند. سر انداز می بافتند بالای فرش می انداختند . بعد ها در دوره قاجاریه که معماری ها تغییر کرد قواره ها هم تعیین شد و وقتی صادرات ایران به کشورهای دیگر شروع شد نیاز آنها را مد نظر قرار دادند و بر اساس نیاز تجار و قواره و اندازه آنها بافته می شد . و این سایز ها و قواره هایی که الان بر اساس آن فرش ها بافته می شود سایز هایی بود که تجار ها از اروپا برای ما آوردند .

 

 

کسائیان در خصوص رواج نقشه های کامپیوتری هم گفت : اگر احیانا استقبال از نقشه های کامپیوتری چه در اینجا و چه در مناطق دیگر  زیاد شود و نقشه های شطرنجی و سنتی جمع شود دیگر هنر فرش بافی نیز از بین می رود و فرش های دستباف را باید در موزه ها پیدا کرد . همان گونه که در قدیم کارگاه های سنتی رنگرزی طبیعی بود و با آمدن صنعت ماشینی و کارخانه ای شدن رنگرزی ها ، آن هنر و سنت قدیمی رنگرزی با دست از بین رفت و هنرش نیزمرد الانم با گسترش یافتن نقشه های کامپیوتری ، آن نقاش های نقشه کش و آن هنرمندان ما می میرند و از بین خواهند رفت . باید صنعت ماشینی و کامپیوتری فرش بافی را جمع کرد و هنر را به دست داد نه به ماشین  . بله خوب است که ماشین برای ما پول می دهد ولی هنر زیباتر از این حرفهاست . پول شاید مشکل روز مان را حل کند ولی هنر مشکل تاریخمان را حل می کند و ما این را نفهمیدیم. 

البته در این بین یک سری سودجویان ارزی دارند این ماشینی شدن را گسترش می دهند و این هنر زیبا را در این مملکت از بین می برند و خواهند برد و هیچ کسی هم جوابگو نیست .

 

ادامه این گزارش را در روزهای آینده پیگیری کنید ...

دیدگاه‌ها

ارسال نظر جدید ( فیلدهای ستاره دار اجباری و بقیه فیلدها اختیاری می باشد )

محتوای این فیلد خصوصی است و به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.
کد امنیتی
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.
کپی رایت